Ebu’t-Tayyib et-Taberi’nin Fıkıh Anlayışı - Esra Işık İlhan - Fecr Yayınları

Ebu’t-Tayyib et-Taberî (ö. 450/1058), ashâb-ı vu¨cûhtan sayılan erken dönem Şâfiî fakihlerinden biridir. Irak ekolu¨nu¨ temsil eden önemli isimlerden ve döneminin ilmî otoritelerinden biri kabul edilen Ebû Tayyib et-Taberî, ilmî titizliği, gu¨venilirliği, usûl ve furû meselelerine hâkimiyeti, gu¨zel ahlakı ve takvası ile ön plana çıkmış, gerek kendi dönemi gerekse sonraki dönemlerde âlimler tarafından birçok övgu¨ye mazhar olmuştur. Erken yaşlarda ilim tahsiline başlayan Taberî, doğduğu Âmu¨l şehri başta olmak u¨zere Cu¨rcân, Dînever, Nîsâbûr ve Bağdat’ta birçok âlimin ders halkalarına katılmış ve Hatîb el-Bağdâdî (ö. 463/1071), Ebû Bekir eş-Şîrâzî (ö. 476/1083) ve İbnu¨’s-Sabbâğ (ö. 477/1084) gibi mezhep içinde temayu¨z eden birçok isme talebelik yapmıştır. Usûl, cedel, mezhep, hilaf, hadis ve şiir alanlarında derinleşmiş olan mu¨ellif, çok sayıda eser kaleme almış ve bu alanlardaki birikimini sonraki nesillere aktarmada önemli bir rol oynamıştır. Yazdığı eserler arasında et-Talîkatu¨’l- ku¨brâ adıyla bilinen Mu¨zenî’nin (ö. 264/878) el-Muhtasar’ı u¨zerine yazdığı geniş hacimli şerhi, kendi dönemi ve sonraki nesiller tarafından bu¨yu¨k önem atfedilen bir eser haline gelmiştir. Sahabeden başlayarak kendi dönemine kadar çok sayıda ismin fıkhî göru¨şlerine yer vermesi açısından bu kitap, hilaf tu¨ru¨nu¨n başarılı bir örneği kabul edilir. Aynı zamanda erken dönemde kaleme alındığı için, içerdiği usûlî bilgiler açısından, o dönemin usûl tartışmalarını göstermesi bakımından hatrı sayılır bir konumda bulunur. Yine hem İmâm Şâfiî’nin fıkhî göru¨şlerini hem de mezhep içindeki ihtilafları nakletmesi ve çoğu zaman tercihlerini beyan etmesi bakımından bu¨yu¨k bir öneme sahiptir. Daha çok tercihlerinden teşekku¨l eden ictihâdî faaliyetlerinin yanı sıra mu¨ellif, eserinde mezhep içi ictihad ve tahrîclerde de bulunmaktadır. Bu çalışmada Taberî’nin fıkıhçılığı söz konusu eseri u¨zerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda ilk bölu¨mde Taberî’nin hayatı, ilmî kişiliği, eserin önemi, muhtevası, metodu, kaynakları gibi konular ele alınmıştır. İkinci bölu¨mde Taberî’nin hu¨ku¨mleri delillendirme yöntemi ve usûli göru¨şleri incelenmiştir. Son bölu¨mde ise mu¨ellifin fıkhî ictihadları u¨zerinde durulmuştur. Bu bağlamda mezhep sınırları içinde yaptığı ictihadlar, tahrîcler ve tercihleri tespit edilmiş ve incelenmeye tabi tutulmuştur.