Osmanlı Devleti ve Rusya Arasında Kafkasların Taksimi - Ensar Köse - Büyüyen Ay Yayınları

Bu esere konu olan 1724 İstanbul Antlaşması, daha önce Osmanlı tarihinde benzerine rastlanmayan bir diplomatik belgedir. Zira bu antlaşmayla, bir müslüman devlet (Osmanlı) ile bir Hıristiyan devlet (Rusya) ittifak yaparak, diğer bir müslüman devletin (İran) topraklarını harita üzerinde paylaşmışlardır. Bu taksim, bir yönüyle 20. yüzyılın başlarında batılı güçlerin, Orta-Doğuyu masa başında düz hatlarda ilerleyen sınır çizgileriyle bölmelerini hatıra getirmektedir. Gerçekten de söz konusu antlaşmayla Kafkaslarda oluşturulan sınırlar, dümdüz ilerleyen çizgilerden oluşuyordu.

Dönem Lâle Devridir. İstanbulda barış taraftarı Padişah III. Ahmed ve damadı Nevşehirli İbrahim Paşa, Rusyada ise yayılmacı emellere sahip Çar I. Petro iktidardadır. İran Safevî Devletinde ortaya çıkan iç karışıklıkla irtibatlı gelişmeler, bu iki gücü Kafkaslar üzerinde karşı karşıya getirmiştir. Savaşın eşiğine gelinmişken, Fransanın arabuluculuğu ile antlaşma yapılmıştır. Bu antlaşma Kafkasları nüfuz bölgelerine ayırdığı gibi, Rusların Hazar Denizi sahillerindeki varlığı Osmanlı Devletince resmen tanınmıştır.

İşte bu kitapta, Osmanlı Devleti ve Rusyanın Kafkaslara yönelik stratejileri, Çar Petronun yayılmacı emelleri, iki devlet arasında diplomatik münasebetler, barış müzakerelerinin bütün ayrıntısı, antlaşmanın muhtevası ve uygulanış sürecini bulmak mümkündür.