Fetvaları İle Şeyhülislam Ebüssu’ud Efendi - H. Necati Demirtaş - Akıl Fikir Yayınları

Bilindiği gibi Ebüssu‘ud Efendi’nin Tefsirinden sonra en önemli eseri hiç şüphesiz onun fetvalarıdır. O, hicri hesapla otuz yıl kesintisiz devam eden şeyhülislamlığı zamanında binlerce fetva vermiştir. Onun bu fetvaları toplanmış, bablara, fasıllara ayrılarak kitaplar halinde düzenlenmiş ve bu kitaplar “beyne’l-ulema (alimler arasında)” elden ele dolaşmıştır. Öyle ki onun fetvâları ölümünden onlarca yıl sonra bile canlılığını korumuş ve uygulama alanı bulmuştur.

H. Necati Demirtaş bu çalışmasında Ebüssu‘ûd Efendi’yi bizzat kendi fetvaları ile tanıtmayı amaç edinmiş, bunun için de diğer kaynaklar yanında onun imzasını taşıyan fetvâları muhtevi mecmuaları sürekli göz önünde tutmayı ihmal edilmemesi gereken bir görev bilmiştir. Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunan “Camiü’l-Fetava” ve “Nûru’l-Fetava” adlı iki mecmuada üstâdın pek çok fetvâsı ile Fatih ve Bayezit Genel Kütüphanelerinde sırf onun imzasını taşıyan fetvaları muhtevî “Fetava-yı Ebüssu‘ud” adlı yazmaları gözden geçirmiş ve bunlardan çok faydalanmıştır.

Fetvaları İle Şeyhülislam Ebüssu’ud Efendi eseri iki kısma ayrılmıştır.

Birinci kısmın ilk bölümünde Osmanlı Devlet İdaresi, ilmiye sınıfı, medreseler, müderrisler, yargı sistemi ve şeyhülislamlık genel olarak anlatılmakta ikinci bölümde Ebüssu‘ûd Efendi’nin çağdaşı âlimler tanıtılmaktadır. Şartların gelişmesiyle Ebüssu‘ûd Efendi’nin meydana çıkışı da üçüncü bölümde hikaye edilmektedir.

Kitabın ikinci kısımda ise Ebüssu‘ûd Efendi’nin önemli fetvaları; İslâm fıkhında hakiki şahıs, vakıflar, iman ve ibadet, nikâhlanma, boşanma (Talak), mahkeme ve ceza usulleri, cihad hukuku ve benzeri on iki farklı başlık altında toplanmış ve tafsilatlı olarak izah edilmiştir.

Kendisi de uzun süren hakimlik görevi yapmış ve 12 Ciltlik Ebussuud Tefsirinin yayıma hazırlanmasına katkılarda bulunmuş ve redaksiyonunu yapmış H. Necati Demirtaş’ın bu titiz çalışmasının da Şeyhülislâm Yahya Efendi’nin Divânı Şerhi’nde ve diğer eserlerinde olduğu gibi son derece ilgiyle takip edileceği ve üzerinde konuşulacağı kanaatindeyiz.