Fener Rum Ortodoks Patrikhanesinin Siyasi Faaliyetleri (1908-1923)

Osmanlı Devletinin, İstanbulun fethiyle Türk İmparatorluğu hüviyetine kavuşmasıyla Türkiyenin en köklü ve kadim kurumu olan Patrikhaneye lüzumunca kayda değer ehemmiyet verdiği tarihi bir hakikattir. Lakin Patrikhane bu müeyyidenin tatbikinden imtina edilmemiştir. Müesses nizamın/Devletin, muasırlaşmak maksadıyla hemen hemen her ıslahat teşebbüsünde muhaliflerin başında müessese olarak Patrikhane muhakkak yer almıştır. Patrikhanenin en büyük korkusu varlığını iddia ettiği ve bir türlü ispat edemediği, istismardan hiçbir zaman vazgeçmediği (güya) kadim imtiyazlarını kaybetmekti. Patrikhane, muhalefet ederken tarihi bir tahterevalli ya da bir manivela olarak kadim imtiyazlarını oldukça mahir bir şekilde kullanmıştır. Bunu yaparken Emperyalist Devletleri devreye sokmaktan geri durmamıştır. Aynı devletler,  Osmanlı İmparatorluğuna bir taraftan  ıslahat yapması için baskı yaparlarken, diğer taraftan da Patrikhanenin istekleri doğrultusunda zora sokmaktaydılar. Bu durum hem Türk İmparatorluğunu hem de Yeni Türk Devletini ve dolayısıyla bütünüyle Türk Milletini çok müşkül bir halde bırakmıştır. Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları, 1. Dünya Savaşı ve nihayet Türk İstiklal Savaşı süreçlerinde yaşanılanlardan ibretle, Lozan Öüzakerelerindeki münakaşalardan sonra Lozan Antlaşmasıyla Patrikhanenin yüzyıllardır istismardan geri durmadığı imtiyazları kaldırılarak, Türkiyede varlığını devam ettirmesine müsaade edilmiştir.

Bu araştırmayla Osmanlı İmparatorluğunun kalpgahı olan Türkiyenin, en köklü ve en kadim bir kurumu olarak Fener Rum Ortodosk Patrikhanesinin, Türkün müsamahasını nasıl istismar ettiği ortaya konulurken, bilhasa bu istismarın Osmanlı İmparatorluğunun en kısa ve Türk Milletinin yaşadıklarıyla en uzun yüzyılında yapıldığına dikkat çekilmiştir.