Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık - Memleketimden İnsan Manzaraları - Nazım Hikmet - 100 Temel Eser Ortaöğretim

Kiziltoprak istasyonuna yakin
bahçesinde bir ahsap köskün
çok büyük bir fistik agaci vardir.
Yana yatmistir biraz.
Bu fistigin altinda bir kadin
yeldirmesi sari
çamasir asiyordu.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.

Beton villalar.
Bunlar devam eder ta Pendik'e kadar.
Henüz fidan halinde agaçlari
ve üzüm kütükleri henüz yesermede.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.

Beton villalar.
Köskü yikilmis baskâtip pasanin.
Kirk odali bir alametti.
Ta Pendik'e kadar
beton villalar
beton villalar.

Böyle ikindi vakti
Göztepe istasyonunda çit olmaz.
Ve ekser zaman
oturur hep ayni sirada tek basina
bir harem agasi.
Çok uzun boylu.
Çok zayif.
Son kalanlardan.
En ihtiyari.
Beton villalar.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.

Dehsetli bir ciddiyetle dolasiyor çamlikta
parlak siyah saten önlüklü kizlar.
Memeleriyle magrur.
Ellerinde kitaplari.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.
Beton villalar.
Beton villalar.

Süt gibiydi deniz.
Güneste kaybetmis rengini.
Asfalt yolun üzerinde
plaja gidiyorlar.
Kocaman sari çiçekler gibi kimildaniyor
genis sapkalarin hasirlari.
Beton villalar.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.

Adalar göründü karsidan.
Denizin dibiyle ilgisiz.
Gemiler gibi.
Suyun yüzündeler.
Ta Pendik'e kadar.
Beton villalar.
Çimento fabrikasi Kartal'in
toz içinde
kederli ve kalin.
Ve sahilde maskelenmis petrol tanklari.
Geçti çigliklarla 15:45 katari.

Pendik.
Katar durdu.
Kelepçesiyle Fuat
vurdu Halil'in dizine;
gösterdi peronda gezen taharri memurunu.
Ufacik gözleri
ufacik burnu
çok büyük kulaklari var.
Çikarmis kamburunu.
Elbisesi lacivert
iskarpinleri sari
ve simsiyah fötrü ütüsüz.
Elleri herhalde civik civik, yumusaktir.
Arka cebinde bir sey
ve orda ceket kabarik
biraz yukari.

Nazım Hikmet

15 Ocak 1902 yılında doğdu. İlköğrenimini İstanbul’da Göztepe Taşmektep, Galatasaray Lisesi ilk bölümü (1914), Nişantaşı Numune Mektebi’nde tamamlayıp, Heybeliada Bahriye Mektebi’ne girdi. 17 yaşında Anadolu'dan gelen haberlerle heyecanlanan bir grup öğrenciyle birlikte yaptığı bir protestonun sonrasında "sağlık gerekçesiyle" okuldan çıkarıldı.

Nâzım Hikmet Bahriye Mektebi’nden atıldıktan sonra yakın arkadaşı Vala Nureddin ile birlikte ulusal kurtuluş mücadelesine katılmak üzere Anadolu’ya geçti. Ankara'da geçirdikleri kısa bir dönemin ardından Bolu'ya öğretmenlik yapmak için gittiler. Anadolu'da tanıştıkları marksistlerin de etkisiyle Sovyet devrimini tanımak ve ona katılmak için Bakü'ye geçen Nâzım Hikmet, daha sonra Moskova'da Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi KUTV’da öğrenciliğe başlayarak kendini bir komünist olarak yetiştirmeye başladı ve Türkiye Komünist Partisi’ne üye oldu. 1922–1924 yılları arasında KTUV’da ekonomi ve toplumbilim alanındaki eğitimini tamamlayan Nâzım Hikmet, siyasi çalışmalarına ülkesinde devam etmek üzere Türkiye’ye döndü. 1925 yılının baharına kadar Son Telgraf, Orak Çekiç ve Aydınlık dergisinde açık faaliyet yürüten Nâzım Hikmet çalışmaları nedeniyle İstiklal mahkemesinde yargılandı. Hakkında verilen 15 yıl mahkumiyet kararının ardından İstanbul'dan bir takayla kaçarak Moskova'ya gitti.

1928 yılında İsmail Bilen ile birlikte yurda döndüler ve vizesiz olarak sınırı geçerlerken yakalandılar. 6 ay süren yargılamalar sonucunda 1925 yılında mahkum edilmesine neden olan suçları tekrar değerlendirildi ve bunlardan beraat etti. Komünist olması nedeniyle aldığı 3 aylık bir mahkumiyetin sonrasında serbest kaldı.

1925 yılından başlamak üzere şiirleri ve yazıları yüzünden birçok kere yargılandı. 1938 yılında orduyu ayaklanmaya kışkırttığı gerekçesiyle 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı. İstanbul, Ankara, Çankırı ve Bursa cezaevlerinde 12 yılı aşkın süre mapusluk yaşadı. 1950 yılında ülkede ve dünyada Nazım'ın özgürlüğü için yapılan büyük bir kampanyanın ardından çıkarılan bir af yasasıyla özgürlüğüne kavuştu. Ancak sürekli izlendiği ve sağlık durumu elvermediği halde 48 yaşında yeniden askerlik yapmaya çağrılması ve öldürüleceği yolundaki duyumları üzerine yine bir motorla denize açılarak “İkinci vatanım” dediği Sovyetler Birliği'ne gitti.

25 Temmuz 1951 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından Türk vatandaşlığından çıkarılmasına karar verildi. Sovyetler Birliği’nde Moskova yakınlarındaki yazarlar köyünde ve daha sonra da, eşi Vera Tulyakova (Hikmet) ile Moskova’da yaşadı. Memleket dışında geçirdiği yıllarda Bulgaristan, Polonya, Macaristan, Fransa (Paris), Küba, Mısır gibi dünya memleketlerini dolaştı, buralarda konferanslar düzenledi, savaş ve emperyalizm karşıtı eylemlere katıldı, radyo programları yaptı. Budapeşte Radyosu Türkçe Yayınları ve Bizim Radyo'da düzenli programları oldu. Bu programlardaki konuşmalarının bir kısmı bugüne ulaşmıştır.

3 Haziran 1963 tarihinde Moskova’daki evinde kalp krizinden öldü.

Ölümü üzerine Sovyet Yazarlar Birliği salonunda yapılan törene yerli yabancı yüzlerce sanatçı iştirak etti. Ünlü Novo-Deviçeye (Novodeviche) mezarlığında gömülüdür.

2006 yılında Bakanlar Kurulu’nun Türk vatandaşlığından çıkarılmalar ile ilgili yeni bir düzenleme yapması durumu belirdi. Yıllardır tartışılmakta olan Nâzım Hikmet’in Türk vatandaşlığına yeniden kabul edilmesi yolu açılmış gibi gözükmesine rağmen Bakanlar Kurulu bu maddenin sadece yaşamakta olanlar için düzenlendiğini ve Nâzım Hikmet’i kapsamadığını öne sürerek bu öneriyi reddetti.